از سال 1400 و با اجرای قوانین جدید چک، چک های صیادی جایگزین دسته چک های سنتی در معاملات ایران شدند. این چک ها معمولاً به رنگ بنفش هستند و دارای یک شناسه یکتای 16 رقمی و بارکد اختصاصی اند. صدور، ثبت، انتقال و استعلام چک صیادی از طریق سامانه صیاد بانک مرکزی انجام می شود. همین ویژگی باعث شده امکان نظارت و پیگیری چک ها بیشتر شود و ریسک برخی مشکلات رایج در چک های سنتی کاهش پیدا کند.
در این مقاله از مالیتور به طور کامل توضیح می دهیم چک صیادی چیست، چه تفاوتی با چک های سنتی دارد، چگونه ثبت و استعلام می شود، روش انتقال و برگشت زدن آن چگونه است و اگر با چک بلامحل مواجه شدید، چه اقداماتی می توانید انجام دهید.
سامانه «صدور یکپارچه دسته چک» یا همان سامانه صیاد از سال 1396 توسط بانک مرکزی راه اندازی شد تا فرایندهای مربوط به صدور، ثبت، انتقال و استعلام چک در بانک های مختلف کشور یکپارچه شود.
به چک هایی که اطلاعات آن ها در سامانه صیاد ثبت و قابل پیگیری است، چک صیادی گفته می شود.
طبق ماده 310 قانون تجارت، چک سندی است که به موجب آن صادرکننده، وجوه موجود نزد بانک را کلاً یا بخشی از آن را به دیگری واگذار می کند. چک صیادی نیز همان سند قانونی است که فرایند صدور و گردش آن با استفاده از سامانه صیاد انجام می شود.
چک های صیادی از نظر ظاهری و امنیتی ویژگی هایی دارند که آن ها را از چک های سنتی متمایز می کند.
ویژگی های امنیتی: شماره سریال چک و سایر نشانه های امنیتی آن برای جلوگیری از جعل طراحی شده اند.
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| رنگ | بنفش و صورتی |
| شناسه صیاد | کد یکتای 16 رقمی |
| QR Code | درج شده روی برگ چک |
| نشانه سامانه صیاد | در قسمت پایین سمت چپ چک |
| عبارت سامانه صیاد | اعلام ضرورت ثبت اطلاعات چک در سامانه |
| سریال و علائم امنیتی | برای افزایش امنیت و جلوگیری از جعل |
چک صیادی از چند جهت با چک های سنتی تفاوت دارد:
| ویژگی | چک صیادی | چک سنتی |
|---|---|---|
| ظاهر | یکپارچه و بنفش | ظاهر متفاوت در بانک های مختلف |
| شناسه یکتا | دارد | ندارد |
| ثبت در سامانه | دارد | ندارد |
| استعلام اعتبار صادرکننده | امکان پذیر است | به این شکل وجود نداشت |
| انتقال | از طریق سامانه صیاد | پشت نویسی سنتی |
| صدور در وجه حامل | ممنوع | در گذشته امکان پذیر بود |
| نظارت و پیگیری | یکپارچه تر | محدودتر |
یکی از مهم ترین اطلاعات برای استفاده از چک صیادی، شناسه 16 رقمی صیاد است. این شناسه روی برگ چک درج شده و برای ثبت، انتقال و استعلام چک مورد استفاده قرار می گیرد. با توجه به اینکه بسیاری از افراد هنوز با محل قرارگیری شناسه صیاد آشنا نیستند، بهتر است هنگام دریافت یا صدور چک، محل این شناسه را به خوبی بشناسید.
نکته: شناسه صیاد را با دقت وارد کنید؛ اشتباه در وارد کردن حتی یک رقم می تواند باعث ایجاد مشکل در ثبت یا استعلام چک شود.
چک های صیادی از نظر ظاهری نیز تفاوت هایی با چک های قدیمی دارند.
1. رنگ چک
چک های قدیمی با توجه به بانک صادرکننده، ظاهر متفاوتی داشتند؛ اما چک های صیادی ظاهر یکپارچه ای دارند و رنگ بنفش آن ها باعث شده با نام «چک بنفش» شناخته شوند.
2. عبارت مربوط به سامانه صیاد
در قسمت پایین و سمت چپ چک های صیادی، عبارت مربوط به ثبت صدور، دریافت و انتقال چک در سامانه صیاد درج شده است.
3. شناسه 16 رقمی و QR Code
یکی دیگر از تفاوت های مهم، وجود شناسه یکتای 16 رقمی و QR Code روی چک است.
در حال حاضر صدور دسته چک تابع ضوابط و مقررات بانکی و اعتبارسنجی متقاضی است و دسته چک های جدید در قالب چک های صیادی صادر می شوند. بنابراین اگر قصد دریافت دسته چک دارید، باید شرایط دریافت دسته چک صیادی را داشته باشید. نشانه سامانه صیاد در قسمت پایین هر برگ چک قرار دارد. برخی از ویژگی های امنیتی چک نیز با استفاده از ابزارهای مخصوص قابل بررسی هستند.
چک صیادی با هدف افزایش امنیت و شفافیت معاملات چکی طراحی شده است. برخی از مهم ترین مزایای آن عبارت اند از:
دریافت دسته چک صیادی تابع شرایط و ضوابطی است که بانک و مقررات بانک مرکزی تعیین می کنند. شرایط دقیق ممکن است با توجه به آخرین مقررات تغییر کند؛ بنابراین متقاضی باید شرایط روز بانک خود را بررسی کند.
| شرایط صدور دسته چک برای اشخاص حقوقی | شرایط صدور دسته چک برای اشخاص حقیقی |
|---|---|
| از ابتدای فعالیت آن باید حداقل 10 سال گذشته باشد | حداقل دو سال از افتتاح حساب جاری بگذرد |
| حساب جاری یک سال از افتتاح آن گذشته باشد | محل کار مشتری دائمی باشد |
| تغییر ندادن بیش از 2 بار محل زندگی در طی 10 سال | در طی یک سال گذشته چک صادره مشتری را پرداخت کرده باشد |
| داشتن ملکی دائمی | مشتری باید دارای ملکی باشد |
| سپرده بلند مدت با اعتبار 50 میلیون ریال داشته باشد و حداقل 4 ماه از داشتن حساب جاری گذشته باشد و یک سال مالی به سر رسید آن مانده باشد | سپرده بلند مدت دارای مبلغ 50 میلیون ریال داشته باشد و مشروط به آن که از مدت زمان افتتاح آن سپری شده باشد |
مدارک مورد نیاز ممکن است بین بانک ها متفاوت باشد، اما معمولاً شامل موارد زیر است:
مدارک مورد نیاز اشخاص حقوقی
سایر مدارک مورد درخواست بانک
1 مراجعه به بانک موردنظر | 4 افتتاح حساب جاری در بانک موردنظر |
2 استعلام گرفتن از شخص درخواست دهنده توسط بانک | 5 معرفی کردن فرد معرف به بانک |
3 رفع سوءاثر از چک های گذشته (در صورت سفید نبودن وضعیت استعلام) | 6 درخواست دادن برای دریافت دسته چک |
هنگام نوشتن چک صیادی باید اطلاعات درج شده روی برگه با اطلاعات ثبت شده در سامانه صیاد مطابقت داشته باشد.
مهم ترین اطلاعاتی که باید با دقت درج و ثبت شوند عبارت اند از:
سایر اطلاعات مورد نیاز
بهتر است هنگام نوشتن چک از ایجاد خط خوردگی و تغییرات غیرضروری خودداری کنید.
همچنین پیش از تحویل چک، اطلاعات ثبت شده در سامانه را بررسی کنید تا با اطلاعات روی برگه چک مغایرتی نداشته باشد.
یکی از مهم ترین مراحل استفاده از چک صیادی، ثبت اطلاعات آن در سامانه صیاد است.
صادرکننده باید اطلاعات چک شامل مبلغ، تاریخ سررسید و مشخصات گیرنده را در سامانه ثبت کند. پس از آن، گیرنده نیز باید اطلاعات چک را بررسی و دریافت آن را تأیید کند.
بسته به بانک و خدمات ارائه شده، استفاده از سامانه صیاد می تواند از طریق ابزارهای مختلف انجام شود، از جمله:
برای انجام عملیات صیادی، احراز هویت و ارائه اطلاعات مورد نیاز طبق فرایند ابزار انتخاب شده انجام می شود.
فرایند ثبت ممکن است در بانک ها و اپلیکیشن های مختلف کمی متفاوت باشد، اما به طور کلی مراحل آن شامل موارد زیر است:
پس از ثبت چک توسط صادرکننده، گیرنده باید اطلاعات آن را بررسی کند.
مراحل کلی عبارت اند از:
در صورتی که از درگاه مربوط به خدمات صیاد استفاده می کنید، فرایند کلی ثبت چک شامل مراحل زیر است:
1.ورود به سایت، انتخاب نوع حقیقی یا حقوقی صاحب چک و انتخاب نوع عملیات مورد نظر مانند ثبت چک از گزینه های سمت راست صفحه:
2.احراز هویت با استفاده از شماره موبایل و شماره ملی و ورود به سامانه پیچک:
3.وارد کردن کد پیامکی ارسال شده و ورود:
4.ثبت اطلاعات کارت بانکی که چک صیاد را روی آن دریافت کرده اید:
5.ثبت شناسه 16 رقمی صیادی درج شده بر روی برگه چک:
6.ثبت شماره سریال/سری چک، مبلغ، تاریخ سررسید و توضیحات:
7.ثبت کدملی و نام گیرنده چک:
8.نمایش اطلاعات ثبت شده جهت بررسی صحت یا ویرایش در صورت نیاز و تأیید آن ها:
9.نمایش اطلاعات چک و ثبت نهایی:
گیرنده چک نیز باید پس از دریافت برگه چک، اطلاعات آن را بررسی و در صورت صحت تأیید کند.
1.وارد کردن شناسه 16 رقمی چک صیاد و تأیید دریافت استعلام شناسه:
2.مشاهده اطلاعات چک و تأیید آن در صورت صحت اطلاعات یا رد چک در صورت مغایرت اطلاعات:
3.ثبت توضیحات (درصورت نیاز) و تأیید نهایی:
پیش از پذیرفتن چک صیادی، بهتر است وضعیت اعتباری صادرکننده را استعلام کنید.
استعلام چک صیادی می تواند از طریق روش ها و ابزارهای رسمی و مجاز بانکی انجام شود، از جمله:
برای استعلام، معمولاً به شناسه 16 رقمی چک نیاز دارید.
| وضعیت | استعلام |
|---|---|
سفید | صادرکننده چک فاقد هرگونه سابقه چک برگشتی بوده یا در صورت وجود چک برگشتی، تمامی موارد رفع سوءاثر شده است. |
زرد | صادرکننده چک دارای یک فقره چک برگشتی با حداکثر مبلغ 50 میلیون تومان تعهد پرداختی است. |
نارنجی | صادرکننده چک دارای 2 تا 4 فقره چک برگشتی با حداکثر مبلغ 50 میلیون تومان تعهد پرداختی است. |
قهوه ای | صادرکننده چک دارای 5 تا 10 فقره چک برگشتی با حداکثر مبلغ 50 میلیون تومان تعهد پرداختی دارد. |
قرمز | صادرکننده چک دارای بیش از 10 فقره چک برگشتی یا بیش از 50 میلیون تومان تعهد پرداختی دارد. |
نتیجه استعلام اعتبار صادرکننده می تواند با وضعیت ها یا رنگ های مختلف نمایش داده شود. به طور کلی، وضعیت بهتر نشان دهنده سابقه اعتباری مناسب تر و وضعیت های هشداردهنده نشان دهنده وجود سابقه چک برگشتی یا ریسک اعتباری بیشتر هستند.
نکته مهم:
تعداد چک های برگشتی و سقف تعهدات مربوط به هر وضعیت ممکن است بر اساس آخرین مقررات بانک مرکزی تغییر کند؛ بنابراین ارقام منتشرشده در منابع قدیمی را نباید بدون بررسی مقررات روز ملاک تصمیم گیری قرار داد.
اگر در تاریخ سررسید، موجودی حساب صادرکننده برای پرداخت کامل مبلغ چک کافی نباشد، دارنده می تواند مطابق مقررات بانکی برای دریافت مبلغ موجود و سپس دریافت گواهی عدم پرداخت اقدام کند.
در صورت پرداخت نشدن تمام یا بخشی از مبلغ چک، دارنده می تواند از بانک گواهی عدم پرداخت دریافت کند.
پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، با توجه به شرایط چک، امکان پیگیری قانونی و درخواست صدور اجرائیه نیز وجود دارد.
اگر در متن چک شرایط خاصی مانند ضمانت یا شروط دیگر درج شده باشد، نحوه پیگیری می تواند متفاوت باشد و بهتر است پیش از اقدام قانونی، شرایط چک بررسی شود.
برگشت خوردن چک می تواند برای صادرکننده محدودیت های بانکی و قانونی ایجاد کند. از جمله این آثار می توان به محدودیت در برخی خدمات بانکی، محدودیت در دریافت تسهیلات و ضمانت نامه و محدودیت در صدور چک های جدید اشاره کرد. نوع و میزان این محدودیت ها تابع قوانین و مقررات جاری است. به همین دلیل، اگر چکی برگشت خورده است، بهتر است صادرکننده در اولین فرصت برای رفع سوءاثر آن اقدام کند.
برای رفع سوءاثر چک برگشتی، روش های مختلفی وجود دارد و روش مناسب به شرایط چک بستگی دارد.
در صورتی که لاشه چک برگشتی موجود باشد، یکی از روش ها تأمین مبلغ کسری طبق مقررات بانکی است تا پس از تسویه، فرایند رفع سوءاثر انجام شود.
اگر لاشه چک در اختیار صادرکننده نباشد، روش های قانونی دیگری نیز برای رفع سوءاثر وجود دارد؛ از جمله ارائه رضایت ذی نفع یا مدارکی که بانک طبق مقررات می پذیرد.
برای اطلاع از روش دقیق و مدارک مورد نیاز، بهتر است با بانک صادرکننده چک هماهنگ کنید.
یکی از موضوعات مهم درباره چک های صیادی، ثبت شدن اطلاعات آن ها در سامانه صیاد است. اگر چک صیادی در سامانه ثبت نشده باشد، دارنده نباید صرفاً به وجود برگه چک اکتفا کند. در چنین شرایطی بهتر است از صادرکننده بخواهید اطلاعات چک را مطابق مشخصات برگه در سامانه ثبت کند. همچنین اگر مبلغ، تاریخ یا مشخصات گیرنده در سامانه با اطلاعات روی برگه چک مغایرت دارد، قبل از تأیید باید این مغایرت برطرف شود.
انتقال چک صیادی نیز از طریق سامانه صیاد انجام می شود. در این فرایند، انتقال دهنده اطلاعات گیرنده جدید را در سامانه ثبت می کند و گیرنده جدید نیز پس از دریافت چک باید اطلاعات آن را بررسی و دریافت را تأیید کند.
مراحل کلی انتقال چک صیادی
بنابراین انتقال چک صیادی را نباید صرفاً با پشت نویسی سنتی انجام داد و فرایند انتقال در سامانه نیز باید مطابق مقررات انجام شود.
در این مقاله تلاش کردیم به این سؤال پاسخ دهیم که چک صیادی چیست و چه تفاوتی با چک های قدیمی دارد. چک صیادی با هدف افزایش شفافیت و امنیت معاملات چکی و ایجاد امکان ثبت، استعلام و پیگیری بهتر چک ها طراحی شده است.
وجود شناسه 16 رقمی، ثبت اطلاعات در سامانه صیاد، امکان استعلام وضعیت اعتباری صادرکننده و انتقال چک از طریق سامانه از مهم ترین ویژگی های چک صیادی هستند. اگر قصد دریافت چک دارید، بهتر است قبل از پذیرش آن، وضعیت اعتباری صادرکننده را استعلام کنید، از ثبت صحیح اطلاعات چک در سامانه مطمئن شوید و اطلاعات روی برگه را با اطلاعات ثبت شده تطبیق دهید.
برای مدیریت امور مالی و ارسال صورتحساب های الکترونیکی نیز می توانید از مالیتور استفاده کنید. مالیتور یک نرم افزار واسط برای ارسال صورتحساب به سامانه مودیان است که امکان ارسال آسان و سریع صورتحساب های الکترونیکی را فراهم می کند.
🌐 ثبت نام و شروع رایگان
📞 02182801803
