یکی از مهم ترین موضوعاتی که صاحبان کسب وکار، شرکت ها و حسابداران باید به صورت منظم پیگیری کنند، تکالیف مالیاتی و زمان پرداخت مالیات است. در میان انواع مالیات، دو مورد بیشتر از همه با فعالیت روزمره کسب وکارها درگیر هستند: مالیات عملکرد و مالیات بر ارزش افزوده.
این دو مالیات از نظر زمان محاسبه، نحوه اظهار و زمان پرداخت با یکدیگر تفاوت دارند. مالیات عملکرد معمولاً بر اساس درآمد و سود یک سال مالی محاسبه می شود، در حالی که مالیات بر ارزش افزوده در طول سال و به صورت دوره ای محاسبه و پرداخت می شود.
بنابراین اگر یک کسب وکار نداند هر کدام را چه زمانی باید اظهار و پرداخت کند، ممکن است با جریمه، بدهی مالیاتی یا از دست رفتن مهلت های قانونی مواجه شود.
در این مقاله، تفاوت مالیات عملکرد و ارزش افزوده، مهلت های اصلی، محل ارسال اظهارنامه و نحوه پرداخت هرکدام را بررسی می کنیم.
مالیات عملکرد مالیاتی است که بر اساس عملکرد مالی یک
کسب وکار در طول یک سال مالی محاسبه می شود. در این اظهارنامه، درآمدها، هزینه ها، سود یا زیان و سایر اطلاعات مالی کسب وکار به سازمان امور مالیاتی اعلام می شود.
به زبان ساده، مالیات عملکرد به این سؤال پاسخ می دهد:
کسب وکار در طول یک سال چقدر درآمد داشته و پس از محاسبه هزینه های قابل قبول، چه میزان سود مشمول مالیات داشته است؟
بنابراین برخلاف ارزش افزوده که معمولاً به صورت دوره ای بررسی می شود، مالیات عملکرد سالانه است.
مهلت ارسال اظهارنامه به نوع مؤدی بستگی دارد.
به طور معمول، صاحبان مشاغل و اشخاص حقیقی باید اظهارنامه عملکرد سال قبل خود را تا پایان خردادماه سال بعد ارسال کنند.
برای مثال، عملکرد سال 1404 مربوط به فعالیت های مالی همان سال است و اظهارنامه آن در سال 1405 ارسال می شود.
البته سازمان امور مالیاتی ممکن است در برخی سال ها، مهلت قانونی را تمدید کند؛ بنابراین برای هر سال باید آخرین اطلاعیه ها و بخشنامه های سازمان امور مالیاتی بررسی شود.
شرکت ها و سایر اشخاص حقوقی معمولاً تا چهار ماه پس از پایان سال مالی برای تسلیم اظهارنامه فرصت دارند.
اگر سال مالی شرکت در پایان اسفندماه تمام شود، مهلت معمول ارسال اظهارنامه تا پایان تیرماه سال بعد خواهد بود.
اما اگر شرکت سال مالی متفاوتی داشته باشد، مهلت بر اساس پایان همان سال مالی محاسبه می شود.
اظهارنامه مالیات عملکرد به صورت الکترونیکی از طریق درگاه ملی خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی ارسال می شود.
مودی باید وارد حساب کاربری خود در درگاه مالیاتی شود و پس از انتخاب پرونده مربوطه، اظهارنامه عملکرد را تکمیل و نهایی کند.
پس از نهایی شدن اظهارنامه و مشخص شدن مالیات، قبض مالیاتی صادر می شود و مالیات تعیین شده باید طبق مهلت مقرر پرداخت شود.
نکته مهم این است که ارسال اظهارنامه با پرداخت مالیات یکی نیست؛ ابتدا اظهارنامه ارائه می شود و پس از مشخص شدن مالیات، مبلغ قابل پرداخت باید تسویه شود.
مالیات بر ارزش افزوده با مالیات عملکرد تفاوت اساسی دارد.
در ارزش افزوده، مالیات و عوارض مربوط به معاملات مشمول در طول سال دریافت و ثبت می شود و مؤدی در پایان هر دوره مالیاتی، اطلاعات خرید و فروش و مالیات و عوارض مربوطه را اظهار می کند.
به طور ساده:
مالیات عملکرد = بررسی عملکرد مالی یک سال
مالیات ارزش افزوده = محاسبه مالیات و عوارض معاملات در دوره های مالیاتی
به همین دلیل، کسب وکاری که مشمول ارزش افزوده است، نباید منتظر پایان سال بماند تا تکالیف ارزش افزوده خود را انجام دهد.
دوره مالیاتی ارزش افزوده معمولاً سه ماهه است؛ یعنی سال به چهار دوره تقسیم می شود:
دوره ماه های مربوط مهلت معمول
| دوره مالیاتی | ماه های دوره | مهلت معمول انجام تکلیف |
|---|---|---|
| دوره اول | فروردین، اردیبهشت، خرداد | تا پایان تیرماه |
| دوره دوم | تیر، مرداد، شهریور | تا پایان مهرماه |
| دوره سوم | مهر، آبان، آذر | تا پایان دی ماه |
| دوره چهارم | دی، بهمن، اسفند | تا پایان فروردین سال بعد |
به صورت عادی، مهلت تسلیم اظهارنامه ارزش افزوده، تا روز پانزدهم ماه پس از پایان هر فصل است. با این حال، با توجه به مهلت ثبت صورتحساب های الکترونیکی تا روز دوازدهم ماه بعد از پایان فصل و همچنین فرصت 30روزه خریداران برای تأیید یا رد صورتحساب ها، معمولاً امکان تمدید مهلت تسلیم اظهارنامه تا حدود اواسط ماه دوم پس از پایان فصل وجود دارد.
با اجرای سامانه مؤدیان، فرآیند ارزش افزوده تا حد زیادی به اطلاعات صورتحساب های الکترونیکی ثبت شده در سامانه مؤدیان وابسته است.
اظهارنامه پیش فرض ارزش افزوده بر اساس اطلاعات موجود تهیه و در کارپوشه مؤدی در سامانه مؤدیان قرار می گیرد و مؤدی باید اطلاعات را بررسی، تکمیل و در مهلت مقرر نهایی کند.
بنابراین حسابدار باید فقط به پایان فصل توجه نکند؛ بلکه در طول فصل نیز باید وضعیت صورتحساب های خرید و فروش، تأیید صورتحساب ها و اطلاعات ثبت شده در کارپوشه را کنترل کند.
| موضوع | مالیات عملکرد | مالیات بر ارزش افزوده |
|---|---|---|
| دوره محاسبه | معمولاً سالانه | معمولاً سه ماهه |
| مبنای محاسبه | درآمد، هزینه، سود یا زیان و درآمد مشمول مالیات | معاملات مشمول و مالیات و عوارض مربوط |
| زمان اظهار | سالانه | در پایان هر دوره مالیاتی |
| مهلت معمول اشخاص حقیقی | تا پایان خرداد سال بعد | تا پایان ماه پس از پایان فصل |
| مهلت معمول شرکت ها | چهار ماه پس از پایان سال مالی | تا پایان ماه پس از پایان فصل |
| محل انجام تکلیف | درگاه ملی خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی | سامانه مودیان و کارپوشه مودی |
| زمان پرداخت | پس از تعیین مالیات و صدور قبض | طبق مبلغ قابل پرداخت دوره مالیاتی |
برای اینکه تفاوت این دو مالیات کاملاً مشخص شود، می توانیم آن را این طور خلاصه کنیم:
امروزه بخش مهمی از فرآیند مالیاتی کسب وکارها به صورتحساب های الکترونیکی و سامانه مؤدیان وابسته است.
به همین دلیل، حسابدار نباید همه کارها را به زمان ارسال اظهارنامه موکول کند.
کنترل منظم موارد زیر می تواند از بسیاری از مغایرت ها جلوگیری کند:
در برخی مقررات سامانه مؤدیان، برای ثبت و تأیید صورتحساب ها نیز مهلت هایی تعیین شده است؛ بنابراین کنترل دوره ای اطلاعات اهمیت زیادی دارد.
خیر.
این دو مالیات دو تکلیف مالیاتی متفاوت هستند و زمان بندی متفاوتی دارند.
ممکن است یک شرکت در پایان یک فصل، مالیات و عوارض ارزش افزوده خود را پرداخت کند، اما اظهارنامه عملکرد همان شرکت ماه ها بعد و پس از پایان سال مالی ارسال شود.
بنابراین بهتر است در تقویم مالی شرکت، این دو مورد کاملاً جداگانه ثبت شوند.
برای جلوگیری از فراموشی، می توان یک برنامه ثابت برای حسابداری تعریف کرد:
| زمان | مهم ترین اقدامات |
|---|---|
| هر ماه | کنترل صورتحساب ها، سامانه مودیان، مالیات حقوق و بیمه |
| پایان فروردین | انجام تکالیف ارزش افزوده دوره زمستان سال قبل |
| پایان خرداد | مهلت معمول اظهارنامه عملکرد اشخاص حقیقی |
| پایان تیر | مهلت معمول ارزش افزوده بهار و اظهارنامه عملکرد شرکت های با سال مالی منتهی به اسفند |
| پایان مهر | مهلت معمول ارزش افزوده تابستان |
| پایان دی | مهلت معمول ارزش افزوده پاییز |
مالیات عملکرد و مالیات بر ارزش افزوده دو مالیات متفاوت با دو زمان بندی متفاوت هستند.
مالیات عملکرد معمولاً سالانه محاسبه می شود و صاحبان مشاغل و شرکت ها باید اظهارنامه عملکرد خود را در مهلت قانونی مربوط به نوع مؤدی ارسال کنند. برای اشخاص حقوقی با سال مالی منتهی به اسفند، مهلت معمول ارسال اظهارنامه تا پایان تیرماه سال بعد است.
در مقابل، ارزش افزوده معمولاً فصلی است و تکالیف آن باید برای هر دوره مالیاتی انجام شود. طبق قانون، مهلت معمول اظهارنامه ارزش افزوده تا پایان ماه بعد از پایان فصل است.
بنابراین برای یک حسابدار حرفه ای، مهم ترین کار این است که تقویم مالیاتی منظم داشته باشد و تکالیف را به روزهای پایانی مهلت موکول نکند.
از طرف دیگر، با توجه به وابستگی روزافزون فرآیند مالیاتی به سامانه مؤدیان و صورتحساب های الکترونیکی، ثبت و کنترل اطلاعات در طول ماه و فصل به اندازه ارسال نهایی اظهارنامه اهمیت دارد.
در نهایت، توجه داشته باشید که مهلت های مالیاتی ممکن است با بخشنامه های سازمان امور مالیاتی تمدید یا تغییر کنند؛ بنابراین قبل از اقدام نهایی، آخرین اطلاعیه های سازمان امور مالیاتی را بررسی کنید.
