جام جهانی 2026 تنها یک رویداد ورزشی نیست؛ بلکه یکی از پیچیده ترین مدل های اقتصادی در صنعت ورزش به شمار می رود. در این ساختار، فدراسیون جهانی فوتبال (FIFA) بخش عمده ای از درآمدهای خود را با حداقل بار مالیاتی دریافت می کند، در حالی که کشورهای میزبان هزینه های سنگین زیرساختی، امنیتی و بخشی از درآمدهای مالیاتی از دست رفته را متحمل می شوند.
این الگو نشان می دهد جام جهانی، علاوه بر جنبه های ورزشی، یک اکوسیستم مالی چندلایه و بسیار سودآور است که منافع و هزینه های آن به شکل نامتقارن میان FIFA و میزبانان توزیع می شود.
FIFA به عنوان یک سازمان غیرانتفاعی ثبت شده در سوئیس، ساختاری مالی دارد که به آن امکان می دهد بخش مهمی از درآمدهای جهانی خود را خارج از حوزه های مالیاتی کشورهای میزبان مدیریت کند. درآمدهایی مانند حق پخش تلویزیونی، قراردادهای اسپانسری و بخش زیادی از فروش بلیت، معمولاً یا از مالیات مستقیم معاف هستند یا تحت معافیت های ویژه قرار می گیرند.
این معافیت ها اغلب در قالب قراردادهای میزبانی و بر اساس قدرت چانه زنی بالای FIFA با دولت ها به دست می آیند؛ امتیازاتی که در بسیاری از موارد شامل اسپانسرها، پیمانکاران و شرکای تجاری این سازمان نیز می شود.
بر اساس گزارش های منتشرشده، FIFA پس از مذاکرات گسترده با دولت United States در تلاش است تا برای هر 48 تیم حاضر در جام جهانی 2026 معافیت مالیاتی فدرال دریافت کند.
در صورت نهایی شدن این توافق، فدراسیون های ملی فوتبال از پرداخت مالیات فدرال بر درآمدهای مرتبط با مسابقات معاف خواهند شد؛ هرچند در برخی ایالت ها و شهرها همچنان ممکن است مالیات های محلی اعمال شود.
این موضوع بار دیگر نشان می دهد که ساختار مالی جام جهانی تا چه اندازه مبتنی بر توافقات اختصاصی و استثناهای مالیاتی است.
بر اساس بودجه رسمی FIFA، جام جهانی 2026 در چرخه مالی 2023 تا 2026 حدود 8.9 میلیارد دلار درآمد ایجاد خواهد کرد. این رقم، جام جهانی پیش رو را به یکی از سودآورترین رویدادهای تاریخ ورزش تبدیل می کند.
منابع اصلی این درآمد عبارت اند از:
بزرگ ترین منبع درآمد FIFA، فروش حق پخش مسابقات به شبکه های تلویزیونی و پلتفرم های رسانه ای در سراسر جهان است.
برآورد درآمد: حدود 3.9 میلیارد دلار
برندهای بزرگی مانند Visa Inc.، The Coca-Cola Company، Adidas و Lenovo برای حضور در این رویداد میلیاردها دلار پرداخت می کنند.
برآورد درآمد: بین 2.5 تا 3 میلیارد دلار
این هزینه در واقع بهای دیده شدن در بزرگ ترین ویترین رسانه ای جهان است.
درآمد حاصل از فروش بلیت مسابقات، بسته های Hospitality و خدمات ویژه نیز بخش قابل توجهی از درآمد FIFA را تشکیل می دهد.
برآورد درآمد: حدود 3 میلیارد دلار
فروش محصولات رسمی، حق استفاده از برند FIFA و کالاهای تجاری مرتبط نیز صدها میلیون دلار درآمدزایی دارد.
جام جهانی 2026 برای نخستین بار به صورت مشترک در United States، Canada و Mexico برگزار می شود؛ اما سیاست مالیاتی هر یک از این کشورها تفاوت های مهمی دارد.
مکزیک؛ معافیت کامل
مکزیک گسترده ترین معافیت مالیاتی را به FIFA اعطا کرده است. این معافیت شامل درآمدهای عملیاتی، تجهیزات، اسپانسرها و پیمانکاران می شود. برآوردها نشان می دهد این کشور ممکن است بین 300 تا 500 میلیون دلار درآمد مالیاتی بالقوه را از دست بدهد. در عمل، مکزیک برای FIFA یک «حباب مالیاتی صفر» ایجاد کرده است.
کانادا؛ رویکرد متعادل
کانادا مدل محدودتر و مشروط تری را انتخاب کرده است. بخشی از درآمدها همچنان مشمول قوانین مالیاتی داخلی خواهند بود.
در کنار آن، دولت کانادا بیش از 1.3 میلیارد دلار برای آماده سازی زیرساخت ها و حمایت های اجرایی اختصاص داده است.
این مدل، تلاشی برای ایجاد تعادل میان حمایت اقتصادی و حفظ منافع مالیاتی است.
آمریکا؛ ساختار نیمه معاف
ایالات متحده پیچیده ترین ساختار مالیاتی را در میان میزبانان دارد. اگرچه FIFA موفق به دریافت برخی معافیت های فدرال شده، اما مالیات های ایالتی و شهری همچنان در بسیاری از بخش ها پابرجا خواهند بود.
به همین دلیل، آمریکا را نمی توان یک میزبان کاملاً معاف از مالیات دانست.
یکی از مهم ترین مفاهیم اقتصادی در جام جهانی، «هزینه مالیاتی پنهان» یا Tax Expenditure است.
این مفهوم به درآمد مالیاتی ای اشاره دارد که دولت می توانست دریافت کند اما برای میزبانی از آن صرف نظر کرده است.
برای مثال:
این هزینه ها معمولاً در بودجه عمومی ثبت نمی شوند، اما تأثیر واقعی بر اقتصاد ملی دارند.
میزبانی جام جهانی تنها به معنای در اختیار گذاشتن ورزشگاه نیست. دولت ها و شهرهای میزبان معمولاً هزینه های گسترده ای را متقبل می شوند:
برآوردها نشان می دهد مجموع این هزینه ها می تواند از صدها میلیون تا چندین میلیارد دلار متغیر باشد.
نکته مهم این است که بخش عمده این هزینه ها توسط دولت های محلی و شهری پرداخت می شود، نه FIFA.
کشورهای میزبان معمولاً این هزینه ها را با امید به بازگشت سرمایه غیرمستقیم می پذیرند. مهم ترین مزایا عبارت اند از:
با این حال، میزان موفقیت این بازگشت اقتصادی به نحوه مدیریت رویداد و شرایط اقتصادی هر کشور بستگی دارد.
جام جهانی 2026 نمونه ای روشن از یک مدل اقتصادی دوطرفه است: از یک سو FIFA درآمدهای جهانی و عمدتاً معاف از مالیات را در اختیار دارد و از سوی دیگر کشورهای میزبان هزینه های مستقیم و غیرمستقیم برگزاری را متقبل می شوند.
این ساختار نشان می دهد جام جهانی فراتر از یک تورنمنت فوتبالی است؛ رویدادی که در لایه های زیرین خود، شبکه ای پیچیده از سرمایه، سیاست، مالیات و منافع اقتصادی را مدیریت می کند.
